Gaszenie gazowe rozdzielni: czy odcinać zasilanie i jak dobrać opóźnienie zrzutu?

Pożar w rozdzielni elektrycznej wymaga szybkiej reakcji, ale sposób gaszenia musi uwzględniać obecność urządzeń pod napięciem. Właściwie zaprojektowany system gaszenia gazowego pozwala ograniczyć skutki pożaru bez stosowania środków gaśniczych pozostawiających osady.

Najważniejsze znaczenie ma jednak prawidłowa sekwencja działania, w tym decyzja o odłączeniu zasilania oraz dobór czasu między alarmem a uwolnieniem środka gaśniczego.

Dlaczego gaszenie gazowe jest skuteczne w rozdzielniach elektrycznych?

Stałe urządzenia gaśnicze gazowe wykorzystują środek, który po uruchomieniu systemu zostaje rozprowadzony w chronionym pomieszczeniu lub jego określonej strefie. W zależności od zastosowanego rozwiązania mogą to być:

  • gazy chemiczne, takie jak FM-200 i NOVEC 1230,

  • środki obojętne, między innymi Inergen IG-541, azot IG-100, argon IG-01 czy Argonit IG-55.

Ich istotną cechą z punktu widzenia ochrony urządzeń elektrycznych jest brak przewodnictwa elektrycznego.

Mechanizm działania gaszenia gazem zależy od rodzaju medium. Środki chemiczne przerywają proces spalania, natomiast gazy obojętne ograniczają zawartość tlenu w chronionej przestrzeni do poziomu, przy którym płomień nie może się utrzymać.

Bezpieczeństwo urządzeń i minimalizacja ryzyka zwarcia

W rozdzielniach szczególnie istotna jest ochrona szyn, przewodów, łączników, przekaźników oraz aparatury sterowniczej. Zastosowanie odpowiedniego systemu gazowego może ograniczyć ryzyko dodatkowych uszkodzeń związanych z samym procesem gaszenia.

Najważniejsze właściwości takiego rozwiązania to:

  • brak przewodnictwa elektrycznego – środek gaśniczy nie tworzy dodatkowej drogi przepływu prądu,

  • brak osadów po zadziałaniu – urządzenia nie są pokrywane proszkiem, pianą ani wodą;

  • szybkie oddziaływanie na pożar – system reaguje na wykrycie zagrożenia bez konieczności ręcznego podawania środka,

  • ograniczenie szkód wtórnych – brak wody lub proszku zmniejsza ryzyko dodatkowego zanieczyszczenia aparatury.

Czy należy odcinać zasilanie przed zrzutem gazu?

Samo zastosowanie gazu gaśniczego do gaszenia urządzeń elektrycznych nie oznacza automatycznie, że muszą one zostać wcześniej pozbawione napięcia. Konkretne rozwiązanie powinno wynikać z:

  • projektu instalacji,

  • charakterystyki chronionej rozdzielni,

  • zastosowanego środka,

  • zaleceń producentów urządzeń i systemu gaśniczego.

Jeżeli warunki techniczne i procedury obiektu na to pozwalają, odłączenie zasilania chronionych obwodów może ograniczyć dodatkowe zagrożenia związane z łukiem elektrycznym, uszkodzoną izolacją czy ponownym zapłonem. W systemie SUG-G odcięcie zasilania może stanowić element zaprogramowanej sekwencji poprzedzającej zrzut środka gaśniczego.

Konsekwencje gaszenia przy włączonym zasilaniu

Pozostawienie instalacji pod napięciem podczas akcji gaśniczej wymaga szczególnej oceny ryzyka. Uszkodzone przewody, styki lub izolacja mogą nadal stwarzać warunki do powstania łuku elektrycznego, a temperatura elementów może sprzyjać ponownemu zapłonowi.

Pozostawienie włączonego zasilania może również utrudnić późniejsze działania osób prowadzących kontrolę rozdzielni. Dlatego sposób wyłączenia poszczególnych obwodów powinien być wcześniej określony w dokumentacji i procedurach bezpieczeństwa. Nie należy podejmować takich działań doraźnie, bez uwzględnienia funkcji, jakie dana rozdzielnia pełni w obiekcie.

Jak prawidłowo dobrać opóźnienie zrzutu gazu w rozdzielni?

Opóźnienie zrzutu jest potrzebne przede wszystkim po to, aby osoby znajdujące się w chronionym pomieszczeniu mogły je opuścić przed uwolnieniem środka gaśniczego. W tym czasie system może również wykonać zaprogramowane czynności, takie jak:

  • zatrzymanie wentylacji,

  • zamknięcie odpowiednich przegród,

  • przekazanie sygnału do układu odłączenia zasilania.

Przy projektowaniu opóźnienia trzeba uwzględnić przede wszystkim:

  • czas potrzebny na ewakuację – osoba znajdująca się najdalej od wyjścia musi mieć możliwość bezpiecznego opuszczenia strefy,

  • reakcję automatyki – należy sprawdzić, ile czasu zajmuje wykonanie zaprogramowanych poleceń,

  • charakter pomieszczenia – inne warunki występują w stale obsadzonej rozdzielni, a inne w przestrzeni dostępnej wyłącznie podczas kontroli,

  • procedury bezpieczeństwa – czas zrzutu powinien być zgodny z przyjętą organizacją alarmowania i ewakuacji,

  • wymagania zastosowanego systemu – parametry centrali, detekcji i urządzeń wykonawczych muszą tworzyć spójną sekwencję działania.

Zbyt krótki czas może nie zapewnić odpowiednich warunków do opuszczenia pomieszczenia. Z kolei nadmierne opóźnienie oznacza dłuższy okres rozwoju pożaru przed podaniem środka. Dlatego parametr ten powinien być wynikiem projektu konkretnej instalacji, a nie uniwersalną wartością przyjętą bez analizy.

Jeśli planujesz zabezpieczenie rozdzielni, warto powierzyć dobór środka, parametrów zrzutu i współpracy z automatyką pożarową wyspecjalizowanemu wykonawcy. W Profire zajmujemy się projektowaniem, montażem oraz serwisem stałych urządzeń gaśniczych gazowych, dobierając rozwiązania do warunków chronionego obiektu.

Gaszenie gazowe pozwala chronić rozdzielnie elektryczne bez stosowania środków pozostawiających osady na aparaturze. Odłączenie zasilania przed zrzutem nie jest automatycznie wymagane w każdym przypadku, jednak może ograniczyć dodatkowe zagrożenia związane z instalacją elektryczną. Opóźnienie zrzutu powinno uwzględniać przede wszystkim czas ewakuacji, działanie automatyki oraz charakter chronionego pomieszczenia.

FAQ

Czy podczas gaszenia gazowego rozdzielni trzeba zawsze odcinać zasilanie?

Odcinanie zasilania nie jest wymagane w każdej instalacji wyłącznie z powodu zastosowania gazowego środka gaśniczego. Decyzję należy jednak oprzeć na projekcie systemu, charakterystyce rozdzielni oraz zaleceniach producentów.

Jakie są skutki zbyt krótkiego lub zbyt długiego opóźnienia zrzutu gazu?

Zbyt krótkie opóźnienie może nie zapewnić wszystkim osobom odpowiedniej ilości czasu na opuszczenie pomieszczenia. Zbyt długie wydłuża natomiast okres, w którym pożar może się rozwijać przed podaniem środka gaśniczego.

Jakie gazy są najczęściej stosowane do gaszenia urządzeń elektrycznych?

W systemach ochrony rozdzielni wykorzystuje się między innymi FM-200, NOVEC 1230 oraz gazy obojętne, takie jak Inergen, azot, argon i Argonit. Ich dobór zależy od parametrów chronionej przestrzeni i założeń projektowych.

Czy systemy gaszenia gazowego wymagają regularnych przeglądów?

Tak, stałe urządzenia gaśnicze gazowe wymagają okresowej kontroli i serwisowania zgodnie z wymaganiami dotyczącymi danego systemu. Sprawdzane są między innymi elementy detekcji, sterowania, instalacji oraz zasobników środka gaśniczego.